Een Poolse onderaannemer, een Roemeense chauffeur en een Engelstalige specialist krijgen aan de poort dezelfde Nederlandstalige instructie, tekenen alle drie voor ontvangst en stappen de werf op. Twee van de drie weten niet wat er net is afgesproken. Dit artikel gaat over hoe u dat oplost zonder uw instructie vijf keer te laten vertalen.
Waarom een Nederlandstalige instructie niet aankomt
Een handtekening onder een instructie zegt iets over aanwezigheid, niet over begrip. Wie de taal niet machtig is, tekent meestal toch: omdat de chauffeur achter hem staat te wachten, omdat hij niet wil opvallen, of omdat hij ervan uitgaat dat het wel zal meevallen.
Het Nederlandse RIVM sprak voor zijn onderzoek naar poortinstructies met twaalf veiligheidsprofessionals. Toegankelijkheid kwam daar naar voren als aandachtspunt, om twee redenen: het groeiende aandeel werknemers met een andere nationaliteit, en werknemers die minder taalvaardig of minder digitaal vaardig zijn. Eén organisatie werkt aan een poortfilm waarin alle informatie visueel wordt overgebracht, zonder gesproken of geschreven tekst.
Er is ook een juridische kant. Wie aannemers laat werken in zijn inrichting, moet volgens artikel 9, §1 van de welzijnswet nagaan of hun werknemers de passende vorming en instructies hebben gekregen, en hen een specifiek onthaal geven. Op een bouwwerf gelden de regels voor tijdelijke of mobiele bouwplaatsen. In beide gevallen mist een onthaal in een taal die de betrokkene niet begrijpt zijn doel. “Hij heeft getekend” houdt na een arbeidsongeval dan geen stand.
Vertalen: wat werkt en wat niet
Pictogrammen
Pictogrammen werken voor verboden en geboden: helm op, niet roken, verboden toegang. Ze werken niet voor procedures. “Bij alarm verzamelen aan poort 2, tenzij de wind uit het westen komt” laat zich niet in een icoon vatten. Gebruik ze als steun bij de tekst, niet in de plaats ervan.
Ondertiteling bij een film
Ondertitelen is goedkoper dan opnieuw inspreken, maar verlegt het probleem: wie moeilijk leest, heeft evenveel moeite met ondertitels, en die staan maar enkele seconden in beeld. Voor een film is een ingesproken versie per taal beter. Hoe u dat aanpakt zonder voor elke taal een opnamedag in te plannen, komt aan bod in het artikel over meertalige veiligheidsinstructies.
Vertaalde tekst
Tekst is het makkelijkst te vertalen en het makkelijkst actueel te houden: één regel wijzigen kost in elke taal evenveel werk. De valkuil is de machinevertaling die niemand nakijkt. Vakjargon loopt daar mis: “werkvergunning”, “aanrijdgevaar” en “besloten ruimte” komen er geregeld onherkenbaar uit. Laat uw veiligheidstermen nakijken door iemand die de taal én het werk kent.
Begrip nagaan in de eigen taal
Een toets heeft maar zin als ze in dezelfde taal staat als de instructie. Een Nederlandstalige vraag na een Poolse instructie meet taalvaardigheid, geen veiligheidskennis.
Hou de vragen concreet en situatiegebonden: “U ziet een collega zonder helm bij de kraan. Wat doet u?” levert meer op dan “Wanneer is een helm verplicht?”. Twee tot vijf vragen volstaan. Wat u van die antwoorden moet bijhouden, staat in het artikel over registreren en aantonen.
Laaggeletterdheid en moeite met lezen
Taal is niet de enige drempel. Ook onder Nederlandstalige medewerkers zit een groep die een lap tekst niet doorkomt. Eén van de geïnterviewden in het RIVM-onderzoek verwoordde het zo: “Je ziet bij heel veel mensen op de werkvloer die ik weleens help, dat ze gewoon de stelling niet lezen.”
Wat daarbij helpt, helpt voor iedereen: korte zinnen van hooguit een tiental woorden, bedrijvende zinnen in plaats van de lijdende vorm, één onderwerp per scherm, en een foto van de werkelijke situatie in plaats van een abstracte tekening. Vermijd dubbele ontkenningen (“niet toegelaten zonder toestemming”) en schrijf voluit wat u bedoelt.
Automatisch vertaald op de eigen gsm
Het praktische bezwaar tegen meertalige instructies is altijd hetzelfde: wie houdt al die versies bij? Wijzigt u één regel, dan moet u vijf documenten na.
Met E-lia schrijft u de instructie één keer. Elke ontvanger krijgt ze via WhatsApp, e-mail of webchat in zijn eigen taal, met AI-vertaling naar ruim vijftig talen, de toetsvragen inbegrepen. Past u iets aan, dan werkt dat meteen door in alle talen. In uw dashboard ziet u per persoon in welke taal de instructie is doorlopen en hoe er op de vragen is gescoord.
Meer over die aanpak vindt u op de pagina over poortinstructies. Wat een poortinstructie precies is, leest u in het basisartikel.
Bron: RIVM, Poortinstructies: inzichten van professionals.
Iedereen in zijn eigen taal bereiken?
Eén instructie schrijven, automatisch vertaald naar ruim vijftig talen, de toetsvragen inbegrepen.
